ABD ile İran arasındaki gerilim, küresel ticaret için ciddi bir sınav haline geliyor. Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen barış görüşmeleri şimdilik başarısız olurken, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nı bloke etme kararı uluslararası arenada sert tartışmaları beraberinde getirdi. Diplomatlardan ekonomistlere, güvenlik uzmanlarından uluslararası hukukçulara kadar birçok kesim Washington’un stratejisini sorguluyor.

ABD Başkanı Donald Trump, 15 Nisan’da yaptığı açıklamada İran’ı “askeri olarak tamamen mağlup ettiklerini” savunarak savaşın neredeyse sona erdiğini öne sürdü. Trump ayrıca İran’ın acilen bir anlaşma istediğini ve savaş sonrası piyasalarda büyük bir yükseliş beklediğini ifade etti. Ancak aynı açıklamada, ABD’nin çekilmesi durumunda İran’ın toparlanmasının “20 yıl sürebileceğini” söylemesi dikkat çekti.

Ateşkes Belirsizliği ve Tam Abluka

Sahadaki durum ise Trump’ın çizdiği tablo kadar net değil. Bölgesel kaynaklar ateşkesin uzatılması yönünde “temel bir anlaşma” sağlandığını öne sürerken, ABD’li yetkililer bu iddiaları doğrulamadı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran limanlarına yönelik ablukanın tamamen uygulandığını ve ülkenin deniz ticaretinin büyük ölçüde kesildiğini açıkladı.

Uzmanlar Ne Diyor?

Alman televizyonu Phoenix’te düzenlenen bir tartışma programında siyasetçi, ekonomist ve güvenlik uzmanları gelişmeleri değerlendirdi. Ekonomist Prof. Rüdiger Bachmann, Trump’ın politikalarını anlamak için farklı bir bakış açısı gerektiğini savundu:

“Trump bir yandan bir eğlence figürü, diğer yandan kleptokratik bir emlak mafyası patronu gibi davranıyor.”

Bachmann’a göre Trump’ın dış politikası tutarlı bir stratejiden ziyade “gösteri ve çıkar odaklı” bir yaklaşım içeriyor. İran ile yürütülen süreçte teknik uzmanlar yerine iş çevresinden isimlerin görevlendirilmesi de bu görüşü destekleyen unsurlar arasında gösteriliyor.

Hürmüz Boğazı’nda Tıkanan Ticaret

Güvenlik uzmanı Hartwig Ross ise ablukanın teknik sonuçlarına dikkat çekti. Hürmüz Boğazı’nın iki tarafında yüzlerce geminin mahsur kaldığını belirten Ross, küçük tekneler dahil edildiğinde etkilenen gemi sayısının 2000’e ulaşabileceğini söyledi.

Ablukanın asıl hedefi İran petrolünü durdurmak olsa da sonuçlarının küresel olduğu vurgulanıyor. Ross’a göre bu durum, Avrupa dahil birçok ülkeyi doğrudan etkileyerek enerji fiyatlarında artışa yol açabilir.

Ayrıca İran’ın mayınlar, insansız hava araçları ve füzelerle karşılık verme ihtimali, bölgedeki riskleri daha da artırıyor. Uzmanlar, sadece mayın ihtimalinin bile deniz trafiğini durdurmaya yetebileceğini belirtiyor.

Savaşın Maliyeti: 1 Trilyon Dolar mı?

ABD Savunma Bakanlığı’nın raporuna göre savaşın ilk altı günü 11,3 milyar dolara mal oldu. Ancak Harvard Kennedy School’dan Prof. Linda Bilmes’e göre gerçek maliyet çok daha yüksek.

Bilmes, günlük savaş maliyetinin yaklaşık 2 milyar dolar olduğunu ve toplam maliyetin uzun vadede 1 trilyon doları aşabileceğini öngörüyor. Bu rakam, zaten 30 trilyon doların üzerindeki ABD kamu borcunu daha da artırabilir.

Nükleer Gerekçe Tartışmalı

Savaşın resmi gerekçesi olarak İran’ın nükleer programı gösterilmeye devam ediyor. Ancak uluslararası raporlar ve ABD istihbaratı, İran’ın aktif olarak nükleer silah geliştirdiğine dair kesin bir kanıt bulunmadığını ortaya koyuyor.

Avrupa’nın Rolü Sınırlı

Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile yaptığı görüşmelerde, savaş sonrası Hürmüz Boğazı’nın güvenliği ele alındı. Ancak uzmanlar Avrupa’nın askeri kapasitesinin sınırlı olduğuna dikkat çekiyor.

Ekonomist Bachmann’a göre Avrupa’nın etkisi oldukça düşük:

“Belki de yapılacak tek şey, Trump’ın bu konudan sıkılmasını beklemek.”

Küresel Belirsizlik Derinleşiyor

Hürmüz Boğazı krizi, yalnızca bölgesel bir çatışma olmaktan çıkıp küresel ekonomi ve güvenlik dengelerini sarsan bir gelişmeye dönüşmüş durumda. Uzmanlar, önümüzdeki süreçte hem askeri hem ekonomik risklerin artabileceği konusunda uyarıyor.

 

HABERİ SİTEDEN OKU...