Türkiye 24 milyar euroluk İstanbul Kanalı projesine hız verdi
Orta Doğu’da İran çevresinde tırmanan gerilim, küresel ticaret rotalarını yeniden gündeme taşırken Türkiye’nin uzun süredir tartışılan dev projesi İstanbul Kanalı bir kez daha uluslararası ilginin merkezine yerleşti.
Uzmanlara göre, özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden yaşanan gerilimler, dünya ticaretinin dar su yollarına bağımlılığını yeniden gözler önüne seriyor. ABD’nin Umman’ı olası geçiş ücretleri konusunda uyarması ve İran’ın yeni ücretlendirme planları, enerji ve lojistik piyasalarında tedirginliği artırıyor.
Bu tablo içinde Türkiye’nin yaklaşık 24 milyar euro maliyetli İstanbul Kanalı projesini hızlandırdığı bildiriliyor.
İstanbul Kanalı: Bosporus’a alternatif yapay su yolu
Planlanan kanal, Karadeniz ile Marmara Denizi’ni birbirine bağlamayı hedefliyor. Proje, tamamlandığında günde yaklaşık 160 gemi kapasitesine ulaşabilecek ve İstanbul Boğazı’na alternatif bir ticaret rotası oluşturacak.
Yetkililer projeyi, Mısır’ın işlettiği Süveyş Kanalı modeline benzer bir gelir sistemi üzerine kurmayı planlıyor. Buna göre Türkiye, geçişlerden ciddi transit geliri elde etmeyi hedefliyor.
Erdoğan: “Tarihi bir dönüm noktası”
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, projeyi daha önce “tarihi bir adım” olarak tanımlamıştı. Erdoğan, İstanbul Kanalı’nın hem ekonomik hem de güvenlik açısından önemli olduğunu vurgulayarak şu ifadeleri kullanmıştı:
“İstanbul’un geleceğini güvence altına alacak yeni bir sayfa açıyoruz.”
Uluslararası hukuk: Boğazlar ve kanallar farklı statüde
Deniz hukuku uzmanlarına göre doğal geçişler ile yapay kanallar arasında önemli bir fark bulunuyor.
- Doğal boğazlar (örneğin İstanbul Boğazı veya Hürmüz Boğazı): Geçiş genellikle serbest
- Yapay kanallar (Süveyş ve Panama gibi): Geçiş ücretine tabi
Bu nedenle İstanbul Kanalı’nın hayata geçmesi, Türkiye’ye yeni bir gelir kapısı açabilir.
Ekonomik tartışma: Karlı mı, riskli mi?
Proje destekçileri, Süveyş Kanalı’nın yıllık milyarlarca dolarlık gelirini örnek gösterirken, eleştirmenler maliyet ve fizibilite konusunda ciddi soru işaretleri olduğunu belirtiyor.
Uzmanlara göre:
- İnşaat maliyeti başlangıç tahminlerinin çok üzerine çıkabilir
- Jeolojik zorluklar ve yer altı suyu riskleri süreci uzatabilir
- Gemi şirketleri yüksek geçiş ücretlerine direnebilir
- Mevcut İstanbul Boğazı alternatif olarak kullanılmaya devam edebilir
İran faktörü: yeni bir emsal tartışması
Öte yandan İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinden geçiş ücretleri uygulama ihtimali, uluslararası deniz ticaretinde “emsal krizini” gündeme taşıdı.
Uluslararası Denizcilik Örgütü’nden yetkililer, bu tür adımların küresel ticaret açısından “tehlikeli bir emsal” yaratabileceği uyarısında bulundu.
Alman ve Avrupalı dış politika çevrelerinde de bu tür girişimlerin “küresel ticaretin temel dengelerini sarsabileceği” değerlendiriliyor.
Küresel ticaret yeniden şekilleniyor
Artan jeopolitik riskler, Asya ile Avrupa arasındaki taşımacılıkta süreleri uzatırken, şirketleri yeni rotalar aramaya zorluyor. Bazı güzergâhlarda teslimat sürelerinin iki haftaya kadar uzadığı belirtiliyor.
Uzmanlara göre dünya artık:
- Alternatif deniz koridorları
- Yapay su yolları
- Bölgesel geçiş ücretlendirme sistemleri
üzerinden yeniden şekillenen bir ticaret düzenine giriyor.
Deniz yolları yeni jeopolitik güç alanı
Hem İran çevresindeki gerilim hem de Türkiye’nin İstanbul Kanalı projesi, deniz ticaret yollarının artık sadece ekonomik değil, aynı zamanda stratejik ve siyasi bir güç alanına dönüştüğünü gösteriyor.
Küresel ticaretin geleceği ise giderek daha fazla “dar boğazlara” ve bu boğazların kontrolüne bağlı hale geliyor.
