STOCKHOLM – İsveç hükümeti, son yıllarda artan çete suçlarıyla mücadele kapsamında ağır suçlara karışan çocuklara yönelik ceza politikasında önemli değişikliklere hazırlanıyor. Parlamento, özellikle cinayet ve ağır patlayıcı saldırıları gibi suçlarda cezai ehliyet yaşının deneme amaçlı olarak 15’ten 13’e düşürülmesini öngören düzenlemeyi Haziran ayında oylayacak.
İsveç’te organize suç çetelerinin son yıllarda giderek daha küçük yaştaki çocukları suç faaliyetlerinde kullanması, ülkede ciddi bir güvenlik sorunu olarak görülüyor. Yetkililere göre 13 ve 14 yaşındaki çocuklar saldırılar, silahlı eylemler ve hatta ücret karşılığında işlenen cinayetlerde kullanılabiliyor.
Mevcut İsveç hukukunda 15 yaşın altındaki çocuklar cezai sorumluluk taşımıyor. Bu nedenle suç işleyen çocuklar ceza mahkemelerine değil, sosyal hizmet kurumlarına ve gençlik destek programlarına yönlendiriliyor. Ancak hükümet, çetelerin bu yasal boşluktan faydalandığını savunarak sistemde değişikliğe gitmek istiyor.
Organize Suçlara Karşı Yeni Adım
Parlamento daha önce 15-17 yaş grubundaki gençlerin ağır suçlar işlemeleri durumunda gençlik merkezleri yerine normal hapis cezasına çarptırılabilmelerine yönelik düzenlemeyi onaylamıştı. Yeni reform ise özellikle adam öldürme, ağır patlayıcı saldırıları ve yüksek asgari ceza gerektiren suçlarda cezai ehliyet yaşını 13’e indirmeyi hedefliyor.
Düzenlemenin kabul edilmesi halinde uygulama deneme süreci kapsamında yürürlüğe girecek ve beş yıl sonra yeniden değerlendirilecek.
Danimarka Deneyimi Tartışılıyor
İsveç’teki tartışmalar Avrupa’nın diğer ülkelerinde yaşanan benzer uygulamaları da gündeme getirdi. Danimarka, 2010 yılında cezai ehliyet yaşını 15’ten 14’e düşürmüş, ancak iki yıl sonra bu kararı geri çekmişti.
Sonradan yapılan bilimsel araştırmalar, yaş sınırının düşürülmesinin genç suçluluğunu azaltmadığını ortaya koydu. Araştırmalara göre uygulamadan etkilenen gençlerde suçun tekrarlanma oranı artarken, eğitim başarılarında da belirgin düşüş yaşandı.
Bu nedenle birçok uzman, çocukların daha erken yaşta ceza sistemiyle tanışmasının sorunu çözmek yerine derinleştirebileceği görüşünü savunuyor.
Avrupa’da Farklı Uygulamalar
Avrupa Birliği ülkelerinde cezai ehliyet yaşları farklılık gösteriyor. Hollanda’da çocuklar 12 yaşından itibaren yargılanabiliyor. İrlanda’da genel sınır 12 yaş olmakla birlikte, cinayet, tecavüz ve diğer ağır suçlarda 10 ve 11 yaşındaki çocuklar da mahkeme önüne çıkabiliyor.
Buna karşılık Almanya ve İspanya gibi ülkelerde 14 yaşın altındaki çocuklar cezai açıdan sorumlu tutulmuyor. Ancak bu durum devletin müdahale etmediği anlamına gelmiyor. Gençlik hizmetleri, aile mahkemeleri ve koruyucu tedbirler devreye sokularak çocukların rehabilitasyonu hedefleniyor.
İtalya ise farklı bir yaklaşım izliyor. Son düzenlemelerle birlikte okul devamsızlığı ve denetim yükümlülüklerinin ihlali durumunda ebeveynlere yönelik yaptırımlar artırıldı. Ancak eleştirmenler, bu politikaların ardından gençlik cezaevlerindeki tutuklu sayısında artış yaşandığına dikkat çekiyor.
Avusturya’da da cezai ehliyet yaşı 14 olarak uygulanıyor. Bu yaşın altındaki çocuklar hakkında ceza davası açılamasa da polis görüşmeleri, aile müdahaleleri ve sosyal hizmet programları gibi çeşitli önlemler uygulanabiliyor.
Uzmanlar Temkinli Yaklaşıyor
Uzmanlar, gençlerin suç davranışlarının yetişkinlerden farklı dinamiklere sahip olduğunu belirtiyor. Özellikle çeteler tarafından kullanılan çocukların çoğu zaman para kazanma, aidiyet hissi edinme veya baskıdan kurtulma gibi nedenlerle suç faaliyetlerine yöneldiği ifade ediliyor.
Bu nedenle birçok uzman, yalnızca daha ağır cezalar ve daha düşük yaş sınırlarıyla gençlik suçluluğunun önlenemeyeceği görüşünde birleşiyor.
Ayrıca yeni düzenlemenin beklenmedik sonuçlar doğurabileceği de belirtiliyor. Uzmanlara göre İsveç cezai ehliyet yaşını 13’e indirirse, organize suç örgütleri bu kez daha küçük yaştaki çocukları kullanmaya yönelebilir.
İsveç Hukuk Komisyonu, Barolar Birliği ve çeşitli yardım kuruluşları hükümetin planlarına eleştiriler yöneltirken, parlamentonun yasayı kabul etmesi halinde 13 yaşındaki çocuklar yaz sonundan itibaren ağır suçlar nedeniyle hapis cezasıyla karşı karşıya kalabilecek.
