Türk Kültüründe Asırlık Bir Gelenek:
Duşak Kesme (Köstek Kesme)
Türk dünyasında yüzyıllardır yaşatılan ve yeni yürümeye başlayan çocuklar için yapılan “duşak kesme” geleneği, hem kültürel hem de manevi yönüyle dikkat çekiyor. Türk ve Altay halklarında farklı adlarla bilinen bu tören, çocuğun hayat yolunda sağlam adımlar atması, düzgün yürümesi ve kötülüklerden korunması inancına dayanıyor.
Duşak kesme; Anadolu’da “köstek kesme”, Kırgızlarda “tuşoo kesüü”, Kazak ve Altay Türklerinde ise “tusau keser” veya “ilk adım töreni” olarak adlandırılıyor. Tören, çocuğun ilk adımlarını attığı bir yaş civarında düzenleniyor.
İlk Adımlar İçin Manevi Bir Dua
Geleneksel inanışa göre, yeni yürümeye başlayan çocuğun ayakları arasına bağlanan ip veya kurdele, çocuğun düşmesine ve yolunun kapanmasına neden olan sembolik bir “köstek” olarak kabul ediliyor. Bu kösteğin kesilmesiyle çocuğun önünün açılacağına, hayat yolunda engellerle karşılaşmayacağına inanılıyor.
Törende genellikle çocuğun ayak başparmaklarının uçlarına kırmızı bir kurdele ya da boncuklu bir ip bağlanıyor. Aile büyükleri veya çevresinde saygı duyulan, düzgün yürüdüğüne inanılan bir kişi besmele çekerek bu ipi kesiyor.
Koşulu Yarışlı Duşak Kesme Töreni
Bazı bölgelerde tören daha renkli bir hale geliyor. 40-50 metrelik bir koşu alanı hazırlanıyor ve çocuk, ayakları siyah-beyaz bir iple bağlanmış şekilde varış noktasında bekletiliyor. Hakemin işaretiyle çocuklar koşuya başlıyor. Yarışı kazanan çocuk, yeni yürümeye başlayan bebeğin ayağındaki ipi kesiyor.
İpi kesen çocuğa aile tarafından para veya hediye veriliyor. Ardından misafirlere yemek, tatlı ve çeşitli ikramlar sunuluyor. Özellikle Kırgızlarda bu tören, kurban kesilerek geniş katılımlı bir şölene dönüştürülüyor.
Yörüklerde Duşak Kesme Geleneği
Yörük kültüründe de duşak kesme önemli bir yere sahip. Törene çok sayıda davetli katılırken, bebeğin ayakları boncuklu bir iple bağlanıyor. Ailede en bilge kabul edilen kişi, dua eşliğinde ipi kesiyor. Bu ritüel, çocuğun sağlıklı, mutlu ve doğru bir hayat sürmesi için yapılan bir temenni olarak görülüyor.
Köstek Kesme ve İnançlar
Bazı yörelerde ise köstek kesme, Cuma namazından ilk çıkan erkek tarafından yapılır. İp kesildikten sonra çocuğa hafifçe dokunulur. Bu uygulamanın, çocuğun daha çabuk ve sağlam yürümesini sağladığına inanılır.
Türk dünyasında yeni yürüyen çocuklar için söylenen dualar da bu geleneğin önemli bir parçasıdır. Kırgız ve Kazak Türklerinde sıkça dile getirilen şu sözler dikkat çeker:
“Tay, tay, tay…
Sıvamak benden,
Katı durmak senden…
Bu benim elim değil,
Umay Ana’nın kolu…”
Bir Kültürün Ayakta Kalma Çabası
Duşak kesme geleneği, yalnızca bir çocuk töreni değil; Türk milletinin kültürel hafızasını, inanç dünyasını ve toplumsal dayanışmasını yansıtan önemli bir miras olarak yaşatılmaya devam ediyor.
