İnsan, değer verdiği kişilere karşı genellikle büyük bir anlayış ve şefkatle yaklaşır. Bir dostu hata yaptığında veya zor bir dönemden geçtiğinde, ona destek olmak ve onu anlamak çok daha kolaydır.
Ancak aynı zorluğu veya hatayı insan kendisi yaşadığında, içindeki o anlayışlı ses yerini bazen sert bir eleştirmene bırakabilir. İşler planlandığı gibi gitmediğinde ya da bir başarısızlık yaşandığında, aynadaki yansımaya yöneltilen bu eleştirel tutum, zamanla ruhu yorarak kişinin içsel enerjisini azaltabilir.
Oysa insanın iç dünyasında gerçek bir huzur bulması, aynadaki o yansımaya da bir dosta yaklaşıldığı gibi şefkatle yaklaşabilmesiyle başlar. Psikoloji bilimi, insanın kendi içindeki bu eleştirel sese karşı geliştirebileceği en sağlıklı ve onarıcı tutumu "öz şefkat" olarak tanımlar. Öz şefkat alanındaki değerli çalışmalarıyla bilinen Dr. Kristin Neff, bu kavramı oldukça naif bir şekilde açıklar. Ona göre öz şefkat; insanın acı çektiğinde, başarısız olduğunda veya kendini yetersiz hissettiğinde, çok sevdiği bir dosta nasıl davranıyorsa kendisine de aynı nezaket ve anlayışla davranmasıdır. Bazen bu onarıcı kavram; kişisel bir zayıflık, bencillik veya hataları görmezden gelme hali gibi yanlış yorumlanabilir.
Oysa öz şefkat, hataların sorumluluğunu alırken bile kişinin kendi insanlığını kabul edebilmesi, hata yapmanın ne kadar insani ve doğal bir süreç olduğunu görebilme erdemidir. Batı psikolojisinin bu şefkatli ve kabullenici yaklaşımıyla birlikte, Anadolu irfanı da yüzyıllar öncesinden insanın kendi kalbine merhametle yaklaşmasını öğütler. Mevlâna Celaleddin-i Rûmî, insanın iç dünyasındaki bu onarımı, "Şefkat ve merhamette güneş gibi ol" diyerek evrensel bir düzleme taşır. Bu güneşin sıcaklığı sadece dışarıyı, başkalarını veya sevdiklerini değil; insanın kendi içinde üşüyen, incinmiş ve anlaşılmayı bekleyen yönlerini de ısıtmalıdır. Çünkü kendi yarasına merhametle dokunamayan bir insan, dış dünyanın yaralarını da tam anlamıyla faydalı olamaz. İnsan, zorlandığı anlarda zihninde yankılanan o eleştirel, kötümser sesi fark edip, yerine "Şu an zor bir süreçten geçiyorum ve bu zorluk herkesin başına gelebilir" diyen o daha sıcak, daha kapsayıcı şekilde kendine seslendiğinde içsel bir iyileşme başlar.
Öz şefkat, mükemmeliyetçiliğin o keskin ve yorucu sınırlarını yumuşatır. Kişi kendine daha anlayışlı yaklaştıkça, hayata karşı duyulan o yoğun kaygı yerini yavaş yavaş dinginliğe bırakır. Böylece hata yapmak, aşılması imkânsız bir engel olmaktan çıkarak, kişisel gelişimin ve olgunlaşmanın olağan bir basamağı haline gelir. Kendi içine doğru yaptığı yolculukta öz şefkati rehber edinen insan, ruhundaki o karmaşayı güvenli bir limana dönüştürür. Aynadaki yansıma, artık sürekli eleştirilen biri değil, her koşulda güvenilebilecek, yol arkadaşlığı yapılacak bir dosta dönüşür.
Peki, insanın kendi içinde şefkatle inşa ettiği bu huzur dolu alanı, dış dünyanın karmaşasından ve bitmek bilmeyen taleplerinden koruması nasıl mümkün olur? Kendi değerini bilen ve incinmişliklerini şefkatle kucaklayan insan; başkalarının beklentileri karşısında ezilmemek, suçluluk duymadan "hayır" diyebilmek ve ruhunun o güvenli kalesini muhafaza etmek için sınırlarını nasıl belirlemelidir? İnsanın kendi psikolojik alanını koruma ve çevresine "sağlıklı sınırlar" çizebilme becerisi, bu içsel yolculuğun keşfedilmeyi bekleyen bir diğer kıymetli durağıdır.
