Genel olarak aile içinde ana dilin kullanılması konusunda aileler ne kadar ilgililer?
Belli bir dil eğitimi ve kültürel bilince ulaşmamış olanlar, dil konusunda da yeterli ve bilinçli olmadıkları için işi kolaycılığa koyarak günü kurtarmaya çalışıp, sorumluluk ve görev almazlar. Milli kültür, dil ve kimlik nakli konusu bilince dayanır ve sorumlulukla emek ister.
Almanya'da yaşayan Türkler için bilinç, sorumluluk ve kimlik aktarımı üzerine düşüncelerimizi bir makale ile kamuoyuna sunuyorum.
Ana dilin aile içinde kullanımı, kültür ve kimlik aktarımının en temel unsur ve göstergelerin başında yer alır. Ancak bu alan, aynı zamanda en çok ihmal edilen ve "nasıl olsa olur" anlayışıyla geçiştirilen konuların başında gelmektedir.
Özellikle Almanya gibi baskın bir çoğunluk dili olan, güçlü bir eğitim ve medya ortamına sahip ülkelerde yaşayan Türk aileleri için ana dil meselesi, bilinç ve sorumluluk gerektiren uzun soluklu bir emek alanıdır.
Bu makale, ailelerin ana dil konusundaki ilgisini bilimsel ve kültürel bir çerçevede değerlendirerek; aklı hür, vicdanı hür bireyler yetiştirmek için ailelerin ve mukadderat olarak kimliğin nasıl ele alınması gerektiğine dair öneriler sunmayı amaçlamaktadır.
Mevcut durumda ise ailelerde ilgi eksikliği, amaçsızlık ve kolaycılık hedeflerin gözden kaçırılıp; sonunda bu ihmal yüzünden pişmanlıkla kahır olunmaktadır. Genellikle bu işte herkes görevi bir başkası üstüne atarak kurtulduğunu zannetmektedir.
Gözlemler ve saha tecrübeleri göstermektedir ki; belli bir dil eğitimi, kültürel bilinç ve kimlik farkındalığını sağlıklı oluşturup ve doğru bir biçimde geliştirmemiş bazı aileler, ana dil konusunda da yeterli duyarlılığı göstermemektedir.
İlk gelenlerin yüzyılların farklı anlayış ve ihmalinden dolayı Türkçe, bilimsel olarak tam öğretilmemiş, hatta alternatif diller, ağız ve lehçeler yüzünden geliştirilmeyen; Arapça, Farsça, Fransızca, İngilizcenin etkisinde karma bir dil oluşturulmuştur.
Türkçeye, her Türk topluluğu sanki ayrı bir milletmiş gibi yerli ve dış mihraklar Osmanlıca, Azerice, Türkmence, Uygurca, Kazakça, Kırgızca, Özbekçe ve Tatarca gibi Türkçeden uzaklaştıran farklı adlar vererek tek ve büyük bir kütleyi parçalamışlardır.
Büyük zalim ve diktatör Stalin 1936 - 37'de sözüm ona Sovyet Vatandaşı kimliğini oluştururken Türk ve Türklük direnişini kırmak için Türklük ve Türkçe bilincinde olan Hüseyin Cavid, Çolpan, Sultan Galiyev ve Cengiz Aytmatov'un babası da dahil yüzlerce Türk aydınını göstermelik üç beş dakikalık mahkemeler sonunda kurşuna dizilip öldürülmüştür. Adeta büyük Türk aleminden ve coğrafyasında Türk, Türkçe, Türkistan, Türkeli ve Turan gibi Türk kimliğini belirten kelimeler insanlığın ve milletin hafızasından silinmiştir. Türkiye Türkleri olarak biz bile Türkistan adının yerine hala Orta Asya adını kullanıyoruz.
Bu durum çoğu zaman bilinçli bir reddiyeden değil; kolaycılık ve günü kurtarma anlayışından ve sorumluluk almaktan kaçınmaktan; kaynaklanmaktadır. Büyük çoğunluğun kullandığı dillerden ilk beşe giren Türkçe Sovyetler Birliği zamanında on sekiz ayrı kiril alfabesi kullanma zorunluluğu getirilmiş ve birbiriyle yazı dili ile anlaşıp birleşmesinler diye temeli Türk düşmanlığına dayanan politikalar izlemişlerdir.
Türkçe hakkındaki bu genel bilgilerden sonra Avrupa Türkleri olarak durumumuza bir bakalım. Ana dil, kendiliğinden korunacak bir miras değildir. "Çocuk zaten öğrenir" ya da "nasıl olsa okulda Almanca konuşuyor" gibi yaklaşımlar, ana dilin zamanla zayıflamasına ve yüzeyselleşmesine yol açar. Bu noktada sorun, başka bir dili öğrenmek değil; ana dili yaşatma sorumluluğunun ertelenmesidir.
Ana dilin yaşaması için bilinç ve onu yaşatma emeği ister. Milli kültür, dil ve kimliğin kuşaktan kuşağa aktarımı; tesadüflerle değil, bilinçli emekle gerçekleşir. Ana dili aile içinde yaşatmak: süreklilik, sabır, ilgi, bilgi ve sorumluluk ister.
Bu sorumluluğu üstlenmeyen aileler, istemeden de olsa çocuklarının kimlik dünyasında boşluklar oluşmasına zemin hazırlar. Ana dili eksik kalan çocuk, yalnızca kelime kaybetmez; kültürel bağ, ifade gücü ve özgüven de kaybeder.
Kimlik, mukadderat olarak ailede başlar. Çocuk, tıpkı ana ve babasını seçemediği gibi ana dilini ve kimliğini de seçmez; onun içine doğar. Ancak bu mukadderatın güçlü bir kimliğe dönüşüp dönüşmeyeceği, ailenin göstereceği bilinç ve çabaya bağlıdır.
Mukadderatı "nasılsa böyle" diyerek akışına bırakmak, sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Aksine, aileyi daha büyük bir yükümlülükle karşı karşıya bırakır. Çünkü çocuk, dilini ve kimliğini dış çevreden değil; önce ailesinden öğrenir.
Aklı hür, vicdanı hür birey yetiştirmek için ailelere önerilerimiz şunlardır:
Almanya'da yaşayan Türk aileleri için ana dil konusunda şu temel ilkeler yol gösterici olabilir:
Ana dili evin doğal dili hâline getirmelidir.
Zorunlulukla değil, sevgiyle ve süreklilikle Türkçeyi yaşatmak.
Dil konusunu ideolojik ve dinsel olarak değil pedagojik ele alınmalıdır.
Ana dili bir baskı aracı değil, güven ve aidiyet alanı olarak sunulmalıdır.
Kolaycılıktan kaçınmalı, "Zor" olanın, uzun vadede "doğru" olduğunu kabul etmek.
Ana dil ve kimlik konusunda örnek olmak; dil bilinci, nasihatle değil; günlük kullanım ve tutarlılıkla aktarılır. Çok dilliliği dengeyle yürütmek ve Almanca'yı desteklerken Türkçeyi ihmal etmemek; iki dili rakip değil, tamamlayıcı görmek lazımdır.
Aile içinde ana dilin kullanımı, ilgiye ve bilince dayanmıyorsa zamanla zayıflar. Dil ve kimlik aktarımı; rastlantıya bırakılmayacak kadar kıymetli, kolaycılığa terk edilemeyecek kadar derin bir sorumluluktur.
Almanya'da yaşayan Türkler için ana dil, yalnızca geçmişin hatırası değil; geleceğin sağlam zemini olmalıdır. Bilinçle taşınan mukadderat, çocukları hem kökleriyle barışık hem de dünyaya açık bireyler hâline getirir.
Aklı hür, vicdanı hür birey, ana dilini bilen, kimliğinin farkında olan ve sorumluluk almayı öğrenmiş bireydir. Ailenin görevi; bu bilinci günü kurtarmak için değil, geleceği inşa etmek için kuşaktan kuşağa aktarmaktır.
