“Yad Eller Aldı Bizi”

Şefik Kantar iyi bir göçmen yazarıydı. Ama hangi yazar, çizer, sanatçı “göçmen”lerin umurunda ki? “Yad Eller Aldı Bizi”, “Köln Mektupları”, “Türkleşmek, İslamlaşmak, Almanlaşmak” kitap isimleri bile Avrupa’da yaşayan Türklerin problemlerine, söylemlerine ayna tutan kitaplardı.

Birkaç günlüğüne İstanbul’dan ayrıldım ve geriye dönünce onun yeniden “göç eylediğini” öğrendim ve üzüldüm. Arada bir Üsküdar’da Tekin kitapevinde buluşur sohbet ederdik. Hastaydı ama morali yerindeydi. “Hastalık kemiklere sıçramış” derken bile gülümsüyordu. Saçları sakalları bembeyaz olmuştu. Kaç aydır berbere de gitmiyordu. O haliyle tam bir dervişi andırıyordu. Zaten Gül Baba ve Sarı Saltuk Baba üzerine çok çalışmış, kitaplar bile yazmıştı.

Referans dergisini çıkardığımda hemen hemen her sayı için yazılar yazardı. Hatta bir yazsının başlığı hakkında bir süre tartışmıştık: İslamizim, Türklük Vesaire… Yazıda geçmişten günümüze Avrupa’da İslam veya Türk imajının nasıl çarpıtıldığını çok güzel anlatmıştı.

Onunla nasıl tanıştığımı hatırlamıyorum. 1989 yılından beri Köln’de İntertürk isimli bir gazete çıkarıyordu. Benden mektupla bir yazı istemişti. Sanıyorum ilk tanışmamız o mektupla başladı. Zaman zaman Köln’de buluşur sohbet ederdik. Uzun konuşmazdı. Sessiz ve sakin bir hali vardı. Olayları kendi penceresinden yapıcı bir üslupla değerlendirirdi. Zaten kitaplarını da aynı sakin ve açık üslup yazmıştı. “Yad eller Aldı Bizi” kitabı Avrupa’da adeta sahipsiz bırakılan Türklerin acılarını, sızılarını inceden inceye dile getirir. Kitabı okuduğunuzda o sızıyı kemiklerinde siz de hissedersiniz. “Türkleşmek, İslamlaşmak, Almanlaşmak” kitabı ise Türklerin hâlâ nasıl arayışta olduğunu resmeder. Kantar, Avrupa'da kalıcı olmanın yolunun Türkçeyi korumaktan geçtiğini savunur. Eserlerinde dil bilincini sürekli canlı tutmaya çalışmıştır. Gazeteci kimliği sayesinde, kitaplarındaki karakterler ve olaylar kurgudan ziyade doğrudan sokaktan, kahvehanelerden ve göçmen ailelerin evlerinden süzülen gerçek kesitlerdir. Kitapları sadece Avrupa'daki Türklere değil, Türkiye'deki okuyucuya da "gurbetteki kardeşinin" gerçek durumunu anlatmayı hedefler. Örneğin “Allah’a Ev Yapmak” eseri Avrupa'daki Türk toplumunun inanç dünyasını ve kurumsallaşma hamlesini belgeler. İlk nesil gurbetçilerin fabrikaların bodrum katlarında, eski depolarda başlattıkları ibadet alanı arayışlarının, zamanla Avrupa'nın mimarisine yön veren kubbeli camilere dönüşme sürecini anlatır. Camilerin sadece birer ibadethane değil; Türk kültürünün, Türkçenin ve dayanışmanın yaşatıldığı birer "sosyal sığınak" haline gelişini sosyolojik olarak inceler. “Çarmıha Gerilen Bebek” Kantar'ın daha çarpıcı ve dramatik bir dille kaleme aldığı bu eser, batı dünyasının sosyokültürel yapısı ile Doğu/İslam dünyası arasındaki algı ve önyargı duvarlarını ele alır. Göçmen çocuklarının maruz kaldığı kültürel baskıları ve aidiyet krizlerini çarpıcı metaforlar üzerinden sorgular.

Avrupa göçünün üzerinden çok zaman geçmemesine rağmen orada kendi kimliğini ve kültürünü öne çıkararak yazan Yücel Feyzioğlu, Hasan Kayıhan, Şefik Kantar, Alaattin Diker, Muhsin Ceylan gibi yazarlar bütün zorluklara rağmen birer iz bırakmayı başardılar. Şefik Kantar başka bir aleme göç ederken Avrupa Türklerinin kâğıda geçirdiği problemlerini bize miras bıraktı.