Türkiye ile Almanya arasında imzalanan iş göçü anlaşmasının üzerinden 65 yıl geçti. Bu süreçte, çoğul kimliğe dayanan ulus aşırı bir Türk-Alman Topluluğu şekillendi. Topluluk artık fiilen yaşadığı Almanya’nın bir parçasıdır. Bu yazımda Yurtdışı Türkler siyasetinin gelecekte olması gereken temel zihniyetine işaret edeceğim.
Türkiye, Topluluğa yönelik politikalar ve idari uygulamalar geliştirmektedir. Bunlar gittikçe “diyaspora” başlığı altında yürütülmektedir. Bu yaklaşımların temelinde, “gıyabi” olarak niteleyebileceğimiz bir siyaset anlayışı bulunmaktadır. Gıyabi siyaseti, Topluluğu özne olarak değil, nesne olarak algılama alışkanlığı şeklinde tanımlıyorum.
Türkiye, Topluluğu önce “döviz kaynağı”, zamanla da “siyasi lobi” olarak değerlendirmiştir. Devletle uyum içinde hareket edecek güçlü bir uluslararası diyaspora oluşturma hedefiyle, İtalya’nın yurt dışındaki vatandaşlarına yönelik “Patronati” modelini örnek almıştır. Ancak bu model yanlış yorumlanmış; buna bir de ereksel ve sorunlu bir kavram olarak “Türk Diyasporası” eklenmiştir.
Bu yaklaşım, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının bürokrasi ve hükümet politikalarından kaynaklanan sorunlarını çözmekten çok, devletin ihtiyaç duyduğu alanlarda onların ekonomik ve siyasi potansiyelinden yararlanmayı hedeflemektedir. Bu yönelim yanlıştır. Siyaset, Topluluğu kendi ağırlığı olan bir siyasi özne olarak tanımalı; temel sorunlarını azaltacak ve yaşamlarını kolaylaştıracak hakkaniyetli politikalar geliştirmelidir. Bu çerçevede yapılması gerekenleri şöyle özetleyebilirim:
Birincisi: Dış göç politikalarının hakkaniyeti konusunda özeleştirel bir tutum benimsenmelidir. Kamuoyu da göç olgusunu yalnızca “umuda yolculuk” söylemiyle değil, daha gerçekçi ve kapsamlı bir bakışla değerlendirmelidir. Türk-Alman Topluluğu’na ulus aşırı bir anlayışla yaklaşılmalı; “diyaspora” politikaları Topluluğu belirli bir yöne sevk etme arzusundan vazgeçmelidir. Siyaset, Topluluğun kendi ihtiyaçları ve iyiliği temelinde şekillenmelidir.
İkincisi: Hizmetlerin gereği bürokrasi ve hükümet açısından değil, dış Türkler açısından tanımlanmalıdır. Dolayısıyla esas olan, devletle nüfuzu değil, insanların devlete etkisidir. Politikalar, Topluluğun geçirdiği dönüşümleri dikkate almalı ve yaşadığı sorunları azaltma taleplerine göre şekillenmelidir.
Üçüncüsü: Türk hükümeti, asimilasyon karşıtlığını Topluluk üzerindeki etkisini artırmanın stratejik aracı hâline getiren yaklaşımı gözden geçirmelidir. Kavramlar, devletin dış Türklere yönelik kontrolünü kaybetmeme kaygısına hizmet edecek biçimde kullanılmamalıdır. Göç, iki ülkenin karşılıklı anlaşmasıyla başlamış; zamanla göç ötesi bir topluluk ortaya çıkarmıştır. Bu nedenle Türkiye ve Almanya, Türk-Alman Topluluğu’nun huzuru ve refahı için ortak sorumluluk üstlenmelidir.
Dördüncüsü: Göç sonrası Topluluğun oluşumu, insanların beraberlerinde getirdikleri beşerî sermayeyi yeni toplumun koşullarıyla birleştirmesiyle yakından ilişkilidir. Çoklu kimlikleri şekillendiren değer ve davranış kalıpları zaman zaman çelişki ve belirsizlikler doğurabilir. Bu nedenle siyaset, Topluluğun arada kalmışlığı aşarak kimlik ve aidiyet alanında yeni dengeler kurma çabasına odaklanmalıdır.
Bu anlayışın somut karşılığı, vatandaş üzerindeki etkisini kaybetmeme refleksinden ve insanları ekonomik ya da siyasi güç unsuru olarak nesneleştiren yaklaşımlardan vazgeçilmesidir. Bunun için, Asıl gerekli olan, bu insanların fiilen içinde yaşadıkları ülkenin bir parçası olduğu gerçeğini kabul etmektir. Vatandaşlara yaşadıkları ülkenin halkıyla daha sağlıklı bir kaynaşmayı destekleyen hizmetler sunmaktır. Kurumsal politikalar ve destekler, göç sonrası sürecin ortaya çıkardığı değişimlere göre şekillenmeli; Topluluğun huzurlu geleceği için dertlerini azaltmaya katkı sağlayan hakkaniyetli bir temele oturmalıdır. Türkiye, gelecekte dış Türklerin huzurunu önceleyen hakkaniyetli siyasi katkılar sunmalıdır.
