İnsanlık tarihini değiştiren insanlar çoğu zaman tek bir alana sığmayan insanlardı. Çünkü büyük dönüşümler, yalnızca ezberleyenlerin değil; farklı disiplinleri birbirine bağlayabilenlerin omzunda yükseldi. Belki de bu yüzden tarihin bazı isimleri yalnızca bilim insanı, yalnızca sanatçı ya da yalnızca mucit olarak anılmaz. Onlar aynı anda birçok şeydi. İşte “hezârfen” tam olarak böyle bir zihni anlatır.
“Hezârfen” kelimesi Farsça kökenlidir. “Hezâr” bin, “fen” ise bilgi ve bilim anlamına gelir. Yani hezârfen; birçok alanda düşünebilen, üretebilen, merak eden insan demektir. Bugün modern dünyanın en büyük sorunlarından biri de tam burada başlıyor aslında: İnsanlar artık çok şey biliyor ama çok yönlü düşünemiyor.
Leonardo da Vinci tarihte bunun en güçlü örneklerinden biridir. Çoğu insan onu yalnızca ressam olarak bilir. Oysa Leonardo yalnızca Mona Lisa’yı yapan adam değildi. Anatomiyle ilgilendi, uçuş mekanizmalarını araştırdı, savaş makineleri çizdi, mühendislik hesapları yaptı, suyun hareketini inceledi. Çünkü gerçek merak, insanı tek bir kapının önünde tutmaz. Bir şeyi gerçekten anlamaya çalışan insan, hayatın diğer alanlarına da dokunmaya başlar.
Osmanlı’da ise bu ruhun en sembolik isimlerinden biri Hezârfen Ahmed Çelebi oldu. Rivayete göre Galata Kulesi’nden kanatlarla uçarak Üsküdar’a geçti. Bugün bazı tarihçiler bu hikâyeyi tartışıyor olabilir; fakat burada asıl önemli olan şey uçuşun metre hesabı değil, zihniyetin kendisidir. Çünkü bir insanın “İnsan neden uçamaz?” sorusunu sorabilmesi bile çağının sınırlarını zorlayan bir düşünce biçimidir.
Medeniyetler, yalnızca itaat eden insanlarla büyümez. Merak eden, deneyen, bazen hata yapan ama düşünmekten vazgeçmeyen insanlarla gelişir. Bugün çocuklara sadece meslek öğretmek yetmez; hayal kurmayı, sorgulamayı ve disiplinler arasında bağ kurmayı da öğretmek gerekir. Çünkü yalnızca uzmanlaşmış ama düşünmeyen kalabalıklar güçlü toplumlar oluşturmaz.
Modern dünyanın da hezârfenlere ihtiyacı var. Sanatı bilimden ayırmayan, estetiği mühendislikle buluşturan, bilgiyi sadece kariyer için değil insanlık için kullanan insanlara…
Çünkü bazı insanlar yalnızca iş yapar.
Bazıları ise çağının düşünme biçimini değiştirir.
