Aylar süren yoğun çatışmaların ardından ABD ile İran arasında savaşın sona erdirilmesine yönelik sürpriz bir geçici anlaşmaya varıldığı açıklandı. Pazartesi günü duyurulan gelişme, küresel piyasalarda olumlu yankı uyandırırken, enerji sektöründe de rahatlama yarattı.
Anlaşma kapsamında uzun süredir gerginliğin merkezinde bulunan ve dünya enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam kapasiteyle gemi trafiğine açılması öngörülüyor. ABD Başkanı Donald Trump, boğazın uluslararası deniz taşımacılığına yeniden açıldığını duyurarak Amerikan deniz ablukasının kaldırıldığını açıkladı.
Taraflar arasındaki anlaşmanın resmi olarak bu cuma günü İsviçre’de imzalanması planlanıyor. Söz konusu gelişme, bölgede hızlı bir gerilimin düşürülmesi ve kalıcı barış sürecinin başlaması yönündeki beklentileri artırdı. Haber sonrası Brent petrolün varil fiyatı yüzde 4 gerilerken, dünya borsalarında da önemli yükselişler kaydedildi.
Avrupa’dan Destek: Yaptırımların Kaldırılması ve Deniz Güvenliği Misyonu Gündemde
Almanya ve Avrupa’daki müttefikleri de anlaşmayı memnuniyetle karşıladı. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, uzlaşmayı “önemli bir diplomatik başarı” olarak nitelendirirken, anlaşmanın hızla uygulanmasının büyük önem taşıdığını vurguladı.
Almanya, Fransa, Birleşik Krallık ve İtalya tarafından yayımlanan ortak bildiride, Tahran yönetiminin nükleer programı konusunda doğrulanabilir adımlar atması halinde İran’a yönelik yaptırımların kaldırılabileceği belirtildi.
Avrupalı ülkeler ayrıca, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilerin güvenliğini sağlamak ve olası mayın tehditlerini ortadan kaldırmak amacıyla “tamamen savunma amaçlı ve bağımsız” bir deniz misyonu göndermeye hazır olduklarını duyurdu.
Almanya’nın bölgedeki ekonomik çıkarlarının da dikkat çekici boyutta olduğu belirtilirken, Hürmüz Boğazı’ndan geçen 155 gemide Alman sermayesinin veya ticari çıkarlarının bulunduğu ifade edildi.
Gözler Nükleer Müzakerelerde: Kalıcı Barış İçin Kritik Süreç Başlıyor
Olumlu havaya rağmen çözüm bekleyen önemli konular bulunuyor. Çerçeve anlaşma askeri operasyonların durdurulmasını öngörse de, İran’ın nükleer programına ilişkin en hassas başlığın önümüzdeki 60 gün içinde yapılacak yeni müzakerelerde ele alınacağı bildirildi.
Öte yandan, Hürmüz Boğazı’nın “kalıcı olarak ücretsiz” ve “kısıtlama olmaksızın” kullanılması konusunda da ayrıntıların henüz netleşmediği kaydedildi. İran’ın daha önce boğazdan geçen gemiler için bir tür “hizmet ücreti” talep edebileceği yönündeki açıklamaları, görüşmelerde çözülmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor.
Uluslararası toplum, özellikle İsrail, İran’ın nükleer faaliyetlerinin sıkı ve kesintisiz şekilde denetlenmesi gerektiğini vurgularken, bölgedeki saldırgan politikaların sona erdirilmesi çağrısında bulunuyor. Uzmanlara göre, anlaşmanın eksiksiz ve doğrulanabilir biçimde uygulanması, Orta Doğu’da uzun vadeli istikrarın sağlanmasının temel şartı olarak görülüyor.
