İnsan bazen susamaz. Çünkü bazı meseleler vardır ki, konuşulmadan bırakıldığında eksik kalır. İşte inanmak da böyledir: İnsan, inanmadan yaşayamaz. Bu yalnızca dinî bir tercih meselesi değildir. Bu, insan olmanın kendisiyle ilgili bir zorunluluktur.
Şunu gördüm: İnsanı anlamak için ona ne kadar okuduğunu, nereleri gezdiğini sormak yeterli değildir.
Asıl soru şudur: Neye inanıyorsun?
Çünkü insan, inandığı şey kadar derindir. Yemek yiyişiyle, yolculuklarıyla, dış görünüşüyle; etnik kimliğiyle, saçının sakalının biçimiyle ya da kendisini hangi siyasi tanımın içine yerleştirdiğiyle ilgilenmiyorum. Bunların hiçbiri insanın özünü vermez.
İnsanın özü, inandığı şeydir.
Bugün bazıları “Ben hiçbir şeye inanmıyorum” diyebilir. İlk bakışta bu bir tercih gibi görünür. Oysa insan, mutlak bir boşlukta yaşayamaz. Bir ölçüye, bir doğruya, bir kabule yaslanmadan var olamaz. Bu yüzden “hiçbir şeye inanmıyorum” diyen kişi de aslında bir şeye inanıyordur. Belki farkında değildir, belki adını koymamıştır; ama yine de bir zemine basarak yaşamaktadır. İnsan, çoğu zaman farkında olarak ya da olmayarak bir şeyi mutlaklaştırarak yaşar. Kimi zaman bu bilim olur, kimi zaman ideoloji, kimi zaman da insanın kendi nefsi…
Fakat sonuç değişmez: İnsan, inanmak zorundadır. Çünkü inanç yalnızca bireysel bir mesele değildir. İnsan neye inanıyorsa, kararlarını ona göre verir. Kararlarını ona göre verdikçe, hayatını o inanç şekillendirir. Hayat şekillendikçe bu durum, toplumlara ve devletlere kadar uzanır. Tarih, insanın inançlarıyla verdiği kararların zaman içindeki izidir.
Bu kadar temel bir meselede, “inanmıyorum” diyerek kenara çekilmek mümkün değildir. İnsan neye inanacağını kaybettiğinde, ne için yaşayacağını da kaybeder. Bu ise bireysel bunalımlardan toplumsal çözülmelere kadar uzanan bir süreci beraberinde getirir.
Büyük işler, güçlü bir inanç zeminine dayanır. Çünkü insan, ancak inandığı bir şey uğruna sınırlarını aşabilir. İnanç yoksa fedakârlık olmaz; fedakârlık yoksa büyük dönüşümler ortaya çıkmaz. Burada bir başka hakikat daha vardır: İnsan yalnız başına inanmaz. Toplumlar da inanır. Milletler de inanır. Bir milleti ayakta tutan şey, sadece kurumları değildir. Onu ayakta tutan, ortak bir inanç zemini; ortak bir his, ortak bir yön duygusudur. Milli his dediğimiz şey, işte bu ortak inancın duygudaki karşılığıdır. Bu his zayıfladığında, insan yalnızlaşır, toplum çözülür, devlet yönünü kaybeder. O yüzden mesele yalnızca inanmak değil, neye birlikte inandığımızdır.
İnsan kendisinden daha büyük bir hakikate bağlanmadığında, eninde sonunda kendisini merkeze koyar. İnsanın kendisini merkeze koyduğu yerde ölçü kaybolur.
Bu yüzden inanmak bir tercih değil, sevgi gibi insanın varoluşuna ait bir ihtiyaçtır.
Hatta daha açık söyleyeyim: Bir zorunluluktur.
İnsan, neye inanıyorsa odur.
