Kiliseler Savaşa Hazırlanıyor

Avrupa, Soğuk Savaş’tan bu yana görülmemiş ölçüde gergin bir güvenlik döneminden geçiyor. Ukrayna’daki savaş, siber saldırılar, kritik altyapılara yönelik sabotajlar ve artan askerî tehditler, başta Almanya olmak üzere Avrupa ülkelerini savunma anlayışlarını yeniden gözden geçirmeye zorluyor.

Ancak bir ülkenin güvenliği yalnızca ordusunun gücüyle, silah sistemleriyle veya sığınaklarıyla ölçülemez. Savaş ve büyük felaketler karşısında insanların korku, kayıp ve belirsizlikle baş edebilmesi; kurumların toplumun bütün kesimlerine ulaşabilmesi de güvenliğin ayrılmaz bir parçasıdır.

Almanya’da Protestan ve Katolik kiliselerinin Aralık 2025’te hazırladığı ve Mart 2026’da yayımladığı “Gerilim, İttifak ve Savunma Durumlarında Manevi Rehberlik ve Acil Müdahaleye İlişkin Ekümenik Çerçeve Konsepti” bu gerçeği ortaya koyuyor. (1) Konsept, olası bir kriz veya savaş durumunda sivillerden askerlere, hastalardan ailelerine kadar geniş bir kesime nasıl manevi destek sağlanabileceğini ele alıyor. Ancak bu önemli hazırlık, kritik bir soruyu da beraberinde getiriyor: Almanya’nın güvenlik sistemi, toplumun dinî ve kültürel çeşitliliğini ne ölçüde hesaba katıyor?

İNSANI KRİZ ANINDA YALNIZ BIRAKMAMAK

Almanya’nın güvenlik planlamasında gerilim, ittifak ve savunma durumları birbirinden ayrılıyor. Özellikle ülkenin NATO kapsamında askerî birliklerin ve lojistiğin geçiş merkezi hâline geldiği bir senaryo, yalnızca askerî hareketliliği değil, sivil hayatı da derinden etkileyebilir.

Yaralı askerlerin hastanelere taşınması, hayatını kaybedenlerin yakınlarına destek verilmesi, mülteci hareketleri ve kitlesel travmalar, devletin bütün kurumlarını ilgilendiren bir tablo ortaya çıkarabilir. Böyle bir durumda insanların yalnızca sağlık hizmetlerine ve güvenilir bilgiye değil; yaslarını paylaşabilecekleri, korkularını dile getirebilecekleri ve gerektiğinde inançları doğrultusunda destek alabilecekleri güvenilir kişilere de ihtiyacı olacaktır.

Kiliselerin hazırladığı konsept, mevcut manevi rehberlik yapılarını kriz şartlarına uyarlamayı amaçlıyor. Hastanelerde görev yapan din görevlilerinden afet müdahale ekiplerine eşlik eden manevi destek personeline, asker ailelerinden yerinden edilmiş insanlara kadar geniş bir hizmet alanı öngörülüyor.

Burada önemli olan, manevi rehberliği psikolojik veya tıbbi hizmetlerin yerine koymak değil, bu hizmetlerle iş birliği içinde yürütmektir. Din görevlileri insanları dinleyebilir, yas süreçlerine eşlik edebilir ve ihtiyaç duyduklarında profesyonel desteğe ulaşmalarına yardımcı olabilir. Ancak bu hazırlığın kâğıt üzerinde kalmaması için eğitimli personele, açık görev dağılımına, düzenli tatbikatlara ve sürdürülebilir finansmana ihtiyaç var.

MÜSLÜMAN ASKERLER

Almanya’daki tartışmanın en önemli boyutlarından biri, ordunun dinî çeşitliliğiyle ilgili. Alman Ordusu’nda yaklaşık 3.000 Müslüman askerin görev yaptığı belirtiliyor. Dinî aidiyetin açıklanması gönüllülük esasına dayandığı için bu rakamlar kesin istatistikler değil, tahminler niteliğinde. Buna rağmen Müslüman askerlerin Alman Ordusu’ndaki varlığı artık göz ardı edilemeyecek bir toplumsal gerçeklik.

Uzun yıllar boyunca Protestan ve Katolik askerler kurumsallaşmış askerî manevi rehberlik hizmetlerinden yararlanırken, Müslüman askerlerin kendi inançları doğrultusunda destek alabilecekleri eşdeğer bir yapı bulunmuyordu. Yahudi askerî manevi rehberliği de henüz beş yıl önce, 2021’den itibaren kurumsallaşmaya başladı.

Neticede askerlik, yalnızca fiziksel dayanıklılık ve teknik beceri gerektiren bir meslek değil. Ölüm korkusu, vicdani çatışmalar, aileden uzak kalma, ağır görev şartları ve travmatik olaylar da bu mesleğin bir parçası. Bu nedenle de askerlere ruhsal ve manevi destek sağlama ihtiyacı ortaya çıkıyor.

Alman ordusu Müslüman bir askerin de gerektiğinde kendi inanç dünyasını anlayan bir imamla konuşabilmesi; kayıp, yalnızlık, aile sorunları veya zor görev deneyimleri karşısında destek alabilmesi gerektiği kanaatinde. Elbette bu durum, bütün askerlerin aynı ölçüde dindar kabul edilmesi anlamı taşımıyor. Amaç, destek isteyen hiç kimsenin inancı nedeniyle bu hizmetten mahrum kalmaması.

Alman Ordusu’nda Müslüman askerî imamların istihdamına yönelik 2026 yılında başlatılan pilot uygulama bu açıdan önemli bir adım. Ancak pilot uygulamanın başlaması, ülke çapında erişilebilir ve kalıcı bir sistemin kurulduğu anlamına gelmiyor. Eşitlik, yalnızca aynı üniformayı giymek değil, ihtiyaç duyulduğunda aynı ciddiyetle destek görebilmektir.

KURUMSAL ENGELLER NASIL AŞILACAK?

Müslüman askerî manevi rehberlik hizmetlerinin gecikmesinin nedenlerinden biri, Almanya’daki Müslüman toplulukların örgütsel yapısından kaynaklanıyor.

Protestan ve Katolik kiliselerinin devletle yerleşik kurumsal ilişkileri bulunuyor. Müslümanlar ise farklı dinî geleneklere, mezheplere ve örgütlenme biçimlerine sahip. Büyük çatı kuruluşlarının yanı sıra bağımsız camiler, yerel dernekler, kadın örgütleri ve gençlik yapılanmaları da faaliyet gösteriyor. Elbette bu çeşitlilik, Müslümanların ortak ihtiyaçlar etrafında çalışamayacağı anlamına gelmiyor. Ancak devlet muhatap sorununu çözmek istiyor.

Bu süreçte Alman devletinin önündeki temel soru şu: Müslüman askerlerin manevi desteği, bütün toplulukları kapsayan tek bir kurumsal yapı olmadan nasıl örgütlenecek?

Pilot uygulamada tercih edilen, kamuya açık ilan ve hizmet sözleşmesine dayalı model ile devlet bu soruna pratik bir cevap sunmaya çabalıyor. Ancak kalıcı bir sistem için şeffaf seçim ölçütlerine, mesleki yeterlilik standartlarına, bağımsız değerlendirmeye ve farklı Müslüman çevrelerin görüşlerini dikkate alan danışma mekanizmalarına ihtiyaç var.

İmamların yalnızca dinî bilgiye sahip olması da yeterli değil. Askerî ortamı, mahremiyet kurallarını, kriz yönetimini ve travma sonrası destek süreçlerini bilmeleri büyük önem taşıyor. Hangi durumlarda profesyonel psikolojik veya tıbbi yardıma yönlendirme yapılması gerektiğini de ayırt edebilmeleri gerekiyor.

Bu nedenle askerî manevi rehberlik, geçici bir istihdam projesi olarak değil, kurumsal güvenceleri bulunan uzun vadeli bir hizmet olarak ele alınmalı.

(2)- Camiler savaşa hazır mı?

1- Ökumenisches Rahmenkonzept - Seelsorge und Akutintervention im Spannungs-, Bündnis- und Verteidigungsfall - Ein internes Arbeitspapier der evangelischen und katholischen Kirche, 23.03.2026

https://www.dbk.de/presse/aktuelles/meldung/arbeitspapier-oekumenisches-rahmenkonzept-seelsorge-und-akutintervention-im-spannungs-buendnis-und-verteidigungsfall

Türkiye Gazetesi (Avrupa), 15.10.2026