Bazen birini severken, aslında onu olduğu gibi değil de, olmasını umduğumuz haliyle seviyoruz. İçimizden sessizce “zamanla değişir”, “sevdikçe farklı davranır” diye geçiriyoruz. Hele flörtün ilk günlerindeki o tatlı heyecan yok mu… İnsan, hoşuna gitmeyen küçük şeyleri bile görmezden gelmeye daha meyilli oluyor. Çünkü kalp, aklın duymak istemediği şeyleri kolayca susturabiliyor.
Ama zaman geçtikçe fark ediliyor ki bazı şeyler “alışkanlık” değil, “karakter”…ve karakter dediğimiz şey, sandığımız kadar kolay şekil değiştirmiyor. İnsan elbette gelişir, öğrenir, törpülenir. Ama öz dediğimiz yer, eninde sonunda kendini hatırlatır. Birinin sertliği yumuşar belki, ama tamamen yok olmaz; ilgisizliği azalır ama bir anda derin bir şefkate dönüşmez. Çünkü değişim, dışarıdan zorlanarak değil, içeriden istenerek olur. Kişi değişimi yürekten istemezse bir süre -miş gibi -değişmiş gibi- yaparak göz boyayacaktır ama eninde sonunda gerçek yüzünü sergileyecektir; ki o zaman çoğunlukla geç kalınmış olur.
Okuduğum bir kitapta bir cadı birkaç hayvanı başka hayvanlara dönüştürüyordu; arıyı kurbağaya, akrebi fareye… Bir süre gözlemledikten sonra, aklımda kalanlarla şu paragraf geçiyordu: “Bir arıyı kurbağaya, bir akrebi de fareye çevirdim. Ama ne olursa olsun, ortaya çıkan şey yalnızca görünüşten ibaretti. İşte orada, sonunda gücümün sınırlarını keşfettim. Karışım ne kadar kudretli olursa olsun, büyü ne kadar iyi örülürse örülsün kurbağa uçmaya, fare de sokmaya çalışıp duruyordu. Dönüşüm sadece bedenleri etkiliyordu, zihinleri değil.”
Bu cümleleri okurken aslında insanların da böyle olduklarını düşündüm. Dışarıdan ne kadar değişmiş gibi görünse de, içindeki eğilimler, alışkanlıklar, refleksler bir yolunu bulup kendini yeniden gösteriyordu.
İlişkilerde en büyük yanılgılardan biri de tam olarak burada başlıyor zaten: Birini olduğu haliyle değil, ileride olacağını düşündüğümüz haliyle kabul etmek. Oysa “ileride değişir” diye başlanan bir yol, çoğu zaman hayal kırıklığıyla sonuçlanıyor. Çünkü karşımızdaki kişi değişmek için değil, olduğu haliyle sevilmek için orada. Biz ise onu dönüştürmeye çalıştıkça hem kendimizi yoruyoruz hem de ilişkiyi ağır bir beklenti yükünün altına sokuyoruz.
Evlilik gibi daha derin bir bağ söz konusu olduğunda ise bu mesele çok daha önemli hale geliyor. Bir ömür paylaşılacak bir hayatı, “nasılsa zamanla düzelir” umuduna emanet etmek, aslında kendimize yaptığımız en büyük haksızlıklardan biri. Çünkü zaman, insanı değiştirmekten çok, olduğu haliyle daha görünür kılıyor. Başlangıçta göz ardı edilen davranışlar, yıllar geçtikçe daha göze batıyor ve belirgin hale geliyor.
Bu yüzden birini hayatımıza alırken sormamız gereken en dürüst soru şu olmalı: “Eğer bu insan hiç değişmezse, bu haliyle ben onunla yine de mutlu olabilir miyim?” Cevap içtenlikle “evet” değilse, o ilişkiyi bir umut projesine çevirmek, hem kendimize hem de karşımızdakine yük olur. Çünkü kimse kimsenin projesi değildir. İnsanlar düzeltilmek için değil, anlaşılmak ve kabul edilmek için vardır ve gerçek sevgi, birini değiştirmeye çalışmak değil, olduğu haliyle görebilmektir.
Sonunda mesele gelip şu sade ama güçlü gerçeğe dayanıyor: “Birinin özü nasılsa, hayatın içinde eninde sonunda oraya döner.”
Bunca anlatımdan sonra yazımı bir Fars atasözü ile özetlemek istiyorum: “Mayası (meyvesi) acı olan bir ağacı cennet bahçesine de eksen, sonsuzluk ırmağında da sulasan, kökünü saf süt ve balla da beslesen, o yine acı meyve verir.”
