Birkaç Kilo Uğruna Sağlığımızı Tehlikeye Atmaya Değer mi?

Son zamanlarda nereye baksak karşımıza zayıflama iğneleri çıkıyor. Sosyal medyada, televizyonlarda, arkadaş sohbetlerinde… Kimi birkaç ayda verdiği kiloları anlatıyor, kimi iştahının nasıl kesildiğinden bahsediyor, kimi de bu iğneler sayesinde hayalindeki bedene kavuştuğunu söylüyor. Bir de madalyonun diğer yüzü var elbette: Mide bulantıları, bitmek bilmeyen kusmalar, sindirim sistemi sorunları, ciddi sağlık problemleri ve giderek daha fazla tartışılan yan etkiler…

İnsan ister istemez düşünüyor: Birkaç kilo vermek uğruna bütün bunları göze almaya gerçekten değer mi?

Ben bir doktor değilim. Sadece birden patlayan ve çokca konuşulan bir konuyu merak ettim. Çevremde çok fazla kişinin de kullanmaya başladığı yada kullanmayı düşündüğünü duyduğum için de biraz araştırdım.

Halk arasında zayıflama iğnesi olarak bilinen ilaçların aslında şeker hastalarının kullandığı insülin iğneleri olduğu söylemi çıktı karşıma. Ama başka bir araştırmada sanıldığı gibi olmadığını okudum.

Peki, nasıl çalışıyorlar?

En basit anlatımıyla beynin iştah ve toklukla ilgili merkezlerini etkiliyor, kişinin daha az açlık hissetmesini sağlıyor, mide boşalmasını yavaşlatıyor ve daha uzun süre tok kalmasına yardımcı oluyorlar. Kan şekeri düzeni üzerinde de etkileri bulunuyor.

Bu noktada aklıma gelen ve mantıklı bulduğum bir soru oluştu: Diyabet hastası olmayan bir insan bu ilaçları kullandığında vücudu kendisini şeker hastası sanmaya başlar mı? Beynine yanlış komutlar mı gönderilir? İlaç bırakıldığında bu durum kalıcı hale gelir mi?

Merak edip araştırdım. İlk bakışta mantıklı gibi görünen bu düşüncenin bilimsel olarak böyle bir karşılığı olmadığını öğrendim. Bu ilaçlar sağlıklı bir insanın bedenine şeker hastalığı komutu göndermiyor, kan şekeri düzenini etkiliyorlar ancak bu, kişinin diyabet geliştirdiği anlamına gelmiyormuş. İlaç bırakıldığında da sırf bu nedenle kişinin şeker hastası olması beklenmiyormuş. Ancak bu kesinlikle ilaçların risksiz olduğu anlamına gelmiyor tabii.

En sık karşılaşılan yan etkiler arasında mide bulantısı, kusma, ishal, kabızlık, karın ağrısı ve aşırı şişkinlik bulunuyor. Özellikle tedavinin başlangıcında ve doz artırıldığında bu şikayetler daha belirgin olabiliyor.

Bir de son dönemde kamuoyunun dikkatini çeken görme kaybı meselesi var. Semaglutid adlı etken maddenin, NAION denilen bir göz hastalığıyla arasında bir bağlantı tespit edildiği söyleniyor. Bu rahatsızlık ani ve kalıcı görme kaybına neden olabiliyormuş. Uzmanlar, “Elbette bütün zayıflama iğnelerinin körlüğe yol açtığını söylemek doğru değil. Ancak ani görme kaybı veya görmede hızlı kötüleşme yaşanması halinde acil tıbbi yardım alınması gerekiyor.” diye uyarıda bulunuyor.

Bütün bunları anlatırken önemli bir noktayı da unutmamak gerekiyor: Bu ilaçlar her koşulda zararlı, kesinlikle kullanılmaması gereken ilaçlar değil. Mesela ciddi bir problem olan Obezite. Obezite yalnızca dış görünüşle ilgili bir mesele değil; diyabet, kalp ve damar hastalıkları, eklem sorunları ve daha pek çok sağlık problemini beraberinde getirebilen ciddi, kronik bir hastalık. Bazı insanlar için yalnızca diyet ve egzersizle kilo vermek gerçekten çok zor olabiliyor. İşte böyle durumlarda, doktor değerlendirmesiyle, doğru dozda ve düzenli takip altında kullanılan bu ilaçlar önemli bir tedavi seçeneği olabiliyor. Yani ihtiyacı olan bir insanın bu tedaviden fayda görmesini de görmezden gelemeyiz.

Bir başka önemli konu ise ilaç bırakıldığında yaşananlar. İnsanlar genellikle bu iğnelere başlarken kaç kilo vereceklerini düşünüyor ama tedavi sona erdiğinde ne olacağını pek hesaba katmıyor. Oysa ilacın iştah azaltıcı etkisi ortadan kalktığında açlık yeniden artabiliyor ve verilen kiloların bir kısmı geri alınabiliyor. Nitekim ilacı bırakan katılımcıların bir yıl içinde verdikleri kilonun yaklaşık üçte ikisini geri aldıkları görülmüş.

Fakat benim asıl üzerinde durmak istediğim konu biraz daha farklı: Bizi bu iğnelere yönelten şey her zaman sağlık ihtiyacı mı? Yoksa giderek büyüyen başka bir baskının içinde mi buluyoruz kendimizi?

Bir düşünelim…

Neden kilo vermek istiyoruz? Gerçekten daha sağlıklı olmak için mi, yoksa aynaya baktığımızda gördüğümüz bedeni artık beğenmediğimiz için mi? Bir fotoğrafımızı paylaşmadan önce defalarca düşünüyor, başkalarının bedenleriyle kendimizi kıyaslıyor, bir kıyafetin içinde nasıl göründüğümüzü günlerce kafamıza takıyor olabilir miyiz? Belki de çevremizden duyduğumuz küçücük bir söz, yıllardır içimizde taşıdığımız bir güvensizliği yeniden gün yüzüne çıkarıyor.

Sosyal medya bize yalnızca güzel hayatlar göstermiyor; aynı zamanda nasıl görünmemiz gerektiğini de dikte ediyor. İncecik bedenler, kusursuz yüzler, daracık kıyafetler, birkaç haftada verilen kilolar… Üstelik bunların çoğu filtrelerin, özel ışıkların, profesyonel çekimlerin ve bazen de gerçeği yansıtmayan anlatıların ürünü. Ama biz o görüntüleri gerçek kabul ediyor, kendi bedenimizi başkalarının en güzel görünen hâlleriyle kıyaslıyoruz. Bir süre sonra mesele birkaç kilo olmaktan çıkıyor. Kendimizi beğenmek, kabul görmek, güzel hissetmek ve başkalarının gözünde değerli olmak için bedenimizi değiştirmemiz gerektiğine inanmaya başlıyoruz. İnsan psikolojisinin kendine has ne tuhaf ne hassas tarafları var öyle değil mi?

Kilo vermek isteyen herkesin motivasyonu aynı değil. Kimi yıllardır kilo vermeye çalışmış, defalarca başarısız olmuş ve artık umudunu kaybetmiştir. Kimi duygusal açlıkla mücadele ediyordur. Kimi stresli olduğunda yemek yiyerek rahatlıyor, kimi yalnızlığını, mutsuzluğunu ya da içindeki boşluğu yemekle bastırmaya çalışıyordur. Kimi de çocukluğundan beri kilosu yüzünden eleştirilmiş, alay edilmiş, kendisini sürekli eksik hissetmiştir.

Böyle bir geçmişi olan birine kısa sürede kilo vermeyi vaat eden bir ilaç sunulduğunda bunu neden cazip bulduğunu anlamak hiç de zor değil. Bazen insan yalnızca zayıflamak istemez; yıllardır kendisiyle verdiği mücadeleden kurtulmak, yeniden özgüven kazanmak ve kendisini iyi hissetmek ister. Tam da böyle bir dönemde karşısına hızlı sonuç vaat eden bir seçenek çıktığında bunu bir kurtuluş olarak görebilir.

Üstelik kilo verme süreci yalnızca iradeyle açıklanabilecek kadar basit değil. Açlık ve tokluk üzerinde hormonların, genetiğin, uykunun, stresin, kullanılan ilaçların ve metabolizmanın etkisi var. Bazı insanlar için kilo vermek gerçekten çok daha zorlu bir mücadele. Bu nedenle kilo veremeyen birine hemen iradesiz demek büyük bir haksızlık. Ancak insanın bir şeyi çok istemesi, o şey uğruna bütün riskleri göze almasını haklı çıkarır mı?

Bence hayır.

İnsan bazen ulaşmak istediği sonuca o kadar odaklanır ki, o sonuca giderken neleri kaybedebileceğini düşünmek istemez. Bir an önce zayıflamak, aynadaki görüntüsünden memnun olmak, çevresinden güzel sözler duymak… Bunların verdiği heyecan, olası sağlık sorunlarını zihnin arka planına itebilir.

Üstelik çevremizde herkes aynı şeyi yapıyorsa tehlikeyi daha az algılamaya başlarız. Bir arkadaşımız kullanmıştır, bir tanıdığımız çok kilo vermiştir, sosyal medyada yüzlerce kişi memnuniyetini anlatıyordur. O zaman insan kendi kendine şöyle der: "Herkes kullanıyor, bana da bir şey olmaz."

Oysa başkasının yaşamadığı bir yan etkiyi bizim yaşamayacağımızın hiçbir garantisi yok. Her bedenin sağlık geçmişi, metabolizması ve ilaçlara verdiği tepki birbirinden farklı. Hatta bazı kişiler, yan etkiler yaşamaya başladıkları halde verdikleri kiloları geri alma korkusuyla tedaviyi sürdürmek isteyebilir. Bu da üzerinde ayrıca düşünülmesi gereken bir durumdur.

Bir de şu var: Kilo vermek için kullanılan bu ilaçlar bazen bir yaşam tarzı değişikliğinin yerine konulabiliyor. Oysa sağlıklı olmak yalnızca tartıda daha küçük bir rakam görmek değildir. Yeterli ve dengeli beslenmek, kaslarımızı korumak, hareket etmek, iyi uyumak, ruhsal olarak iyi hissetmek ve bedenimize iyi bakmak da sağlığın bir parçasıdır. Çok hızlı kilo vermek, yağla birlikte kas kaybına ve beslenme yetersizliklerine de yol açabilir. Zayıf görünmekle sağlıklı olmak her zaman aynı şey değildir. Kilo vermekte zorlanıyorsak bunun nedenini araştırmak, gerekiyorsa uzman desteği almak çok daha doğru bir başlangıçtır.

Elbette bu ilaçları kullanmayı düşünen kişilerin mutlaka hekim değerlendirmesinden geçmesi gerekiyor. Hangi kişinin bu tedaviye ihtiyaç duyduğuna, hangi dozda başlanacağına ve tedavinin nasıl sürdürüleceğine doktor karar vermeli. İnternetten, sosyal medya üzerinden, yetkisiz kişilerden veya kaynağı belli olmayan yerlerden temin edilen ilaçlar ise çok daha büyük tehlikeler taşıyor. Sahte ürünler, yanlış dozlar, uygun olmayan saklama koşulları ve kişinin sağlık durumuna uygun olmayan tedaviler telafisi güç sonuçlara yol açabilir. Bu ilaçlar yasal ve güvenilir eczane kanalıyla temin edilmeli, kullanım sırasında ortaya çıkan belirtiler de göz ardı edilmemeli.

Ben kilo vermenin ne kadar zor olabileceğini anlayabiliyorum. Diyet yapamayan, başlayıp sürdüremeyen, verdiği kiloları yeniden alan insanları anlayabiliyorum. O verdiği mücadeleyi, yaşadığı zorluğu en iyi yaşayan bilir. Obezitenin yalnızca irade meselesi olmadığını ve bazı insanların gerçekten tıbbi desteğe ihtiyaç duyduğunu da biliyorum.

Ancak birkaç kilo uğruna sağlığımızı riske atmamızı da doğru bulmuyorum. Özellikle yalnızca sosyal medyada daha güzel görünmek, bir kıyafetin içine girmek ya da başkalarının beğenisini kazanmak için bu ilaçlara yönelmek bana göre üzerinde çok ciddi düşünülmesi gereken bir karar. Verdiğimiz kiloları yeniden alabilir, yeni bir diyete başlayabilir, yaşam alışkanlıklarımızı değiştirebiliriz. Ancak sağlığımızda oluşabilecek bazı hasarları geri çevirmek her zaman mümkün olmayabilir.

Bedenimiz başkalarının beğenisine sunacağımız bir vitrin değil, ömrümüz boyunca içinde yaşayacağımız tek evimiz. Birkaç kilo uğruna bu eve zarar vermeyelim. Çünkü hiçbir beden ölçüsü, sağlıklı bir yaşamdan daha değerli değil. Güzellik uğruna sağlığımızdan vazgeçmeyelim. Bedenimiz, beğenilmek için değil, yaşamak için var.